Denizli Ayna Haber Logo
Denizli Neron'u Demirci Mehmet Efe'nin Hikayesi

Denizli Neron'u Demirci Mehmet Efe'nin Hikayesi

Milli Mücadele zamanlarında Denizli’yi işgalden kurtarmak isterken, Denizli’yi intikam için yakmaya giden ve pek çok Denizlilinin dahi bilmediği Demirci Mehmet Efe’nin hikayesini sizler için derledik.

Milli Mücadele dönemlerinde Denizli’nin çevre illerinin Yunan Ordusu tarafından işgal edilmesi, Denizli’yi de işgal tehdidiyle karşı karşıya getirdi. Bunun üstüne halkı cesaretlendirmek isteyen Müftü Ahmet Hulusi Efendi 1 Temmuz 1920 günü Delikliçınar Meydanı’nda miting düzenledi.  Miting meydanında 115 kişilik “Milli İntikam Bölüğü” kurularak cepheye sevk edildi. Yine aynı gün Denizli Türk Ocağı’ndan Ankara’ya “Denizli gençliği bir fert kalıncaya kadar canını feda etmeye ant içti” ifadeleri yer alan bir telgraf çekildi. Goncalı’da bulunan Demirci Mehmet Efe de Denizlililerin göç etmesine engel olmak amacıyla bir telgraf çekti.

ÇABALAR SONUÇ VERMEDİ

Halkın Denizli’yi terk etmemesi yönünde yapılan bütün bu çabalar etkili olmadı. Başından beri Kuvâ-yi Milliye hareketine karşı olan Hürriyet ve İtilafçılar şehir idaresinde yer almaya başladılar. Yine şehirde otorite boşluğunun ortaya çıkması ve Rumların düşmanlıklarını açıkça dile getirerek taşkınlıklar yapmaları da halkı olumsuz etkiledi.

RUM NÜFUSU ARTTI

Yunan Ordusu’nun İzmir’den ilerlemesiyle göç etmek zorunda kalan Türk halkı, Rumların geride kalarak Yunan askerlerine yardım etmesinden endişelendikleri için onları da göçe zorladılar ve Denizli İl sınırına kadar geldiler. O dönem Denizli’de yaklaşık olarak 2 bin 500  Rum nüfusu birden 7 bin 500’e kadar yükseldi.

ARTAN NÜFUSA GÖÇ ÖNLEMİ

Bazı Rumlar Yunan Ordusu’nun hızla ilerlemesine sevinirken, “Sizi Yunandan biz kurtaracağız” diye alay etmeye başladılar. Hatta Milli Mücadele’nin lideri Müftü Ahmet Hulusi Efendi’nin kellesinin sokaklarda gezdirileceği Rum halkı arasında konuşuluyordu.

Denizli Heyet-i Milliyesi Başkanı Müftü Ahmet Hulusi Efendi böyle bir durum karşısında Rumların türlü metotlarla Denizlililere zulüm yapacaklarından endişelendi. Bu sırada halk da Rumların taşkınlıklarından ve işgal korkusuna kapılmış olduklarından panik içerisinde şehri terk etmeye başladı. Müftü Ahmet Hulusi Efendi ve şehir yöneticileri bir araya gelerek Rum halkın trenle Eğirdir’e gönderilmesini önerdi.

VE YARDIM İSTENDİ

Büyük tartışmalardan sonra durum kabul edildi ve Milli Mücadele’ye destek veren, bölgenin en güçlü efesi, (Denizli bölgesinin de sorumlusu olan ve Denizlili bürokratlar üzerinde de hayli etkili olan) Demirci Mehmet Efe’den yardım istendi.

Yardım çağrısına cevapsız kalmayan Demirci Mehmet Efe bu talep karşısında, sağ kolu olan Sökeli Ali Efe ve 30-40 kadar silahlı zeybek kızanını Denizli’ye gönderdi. Sökeli Ali Efe, Hıristiyan halkın naklini sağladı ancak bazılarının saklandığını öğrenince büyük olayların fitili ateşlendi.

ŞEHİR KARIŞTI

Şehrin dört bir tarafında tellal bağırtarak “Bu tür harekette bulunanların cezalandırılacağını” bildirdi. Buna rağmen pek çok Rum’un gizlendiği belirlenmiş ve bunlara yardımcı olan bir Denizlili, Sökeli Ali Efe tarafından dövülerek tahkir edilmiştir.

Rumların tehcir edildiği 6–7 Temmuz günleri gerek zeybeklerin keyfi davranışları gerekse Yunan kuvvetlerinin yaklaştığı ve şehri işgal edeceği söylentileri mevcut paniği arttırdı. Denizlililer yanlarına aldıkları bir kaç parça eşya ile şehri terk ederek Tavas istikametinde göçe başladı.

Aydın’dan gelen eşkiyanın evleri soyduğunu, kadınların taciz edildiği ve Tavas yolunu kestiği dedikoduları şehri hareketlendirdi.

SÖKELİ ALİ EFE ÖLDÜRÜLDÜ

8 Temmuz sabahı Demirci Mehmet Efe’nin telgraf vasıtası ile Sökeli Efe’yi Goncalı’ya çağırması üzerine Sökeli ve kızanları hükümet binası önünde toplanarak istasyona doğru yürümeye başladılar. Bu sırada istasyon caddesi üzerinde İbrahim Namık Bey öncülüğünde toplanan pek çok silahlı kişi “Artık bu millet ne Kuvâ-yi Milliye ne de zabit görmek ister, bunlar def olup gitsinler” diye bağırmaya başladılar. Bu gelişmeler üzerine silahlanan eşraf, Sökeli Ali Efe ve bazı adamlarını öldürdü ve cesedini Goncalı istasyonu bölgesindeki ağaçlara astı.

DEMİRCİ MEHMET EFE YEMİN ETTİ

Sökeli Ali Efe’nin öldürüldüğünü duyan Demirci Mehmet Efe deliye döndü. Yunan askerine karşı aktif savaşta yer olan Demirci Efe, yanına top, makineli tüfekler ve çok sayıda kızanını alarak kendisine ait trenle Denizli’ye geldi. Sağ kolu Sökeli Ali Efe ve kızanlarının ağaçlara asılmış bedenlerini gören Demirci Efe, tüm Denizlilileri öldürmeye ve şehri yakmaya yemin etti.

60 KİŞİ ÖLDÜRÜLDÜ

Denizlililerden intikam alacağını belirten Demirci Mehmet Efe, Sarayköy’deki atlı birlikleri Denizli’ye çağırdığı gibi, Goncalı’dan da bir bölük asker getirdi. Daha sonra hükümet konağına giden zeybekler, belediye gazhanesinde depo edilmiş olan gaz tenekelerini çıkartarak şehri yakmaya kalkıştılar. Diğer taraftanDemirci Mehmet Efe, 9 Temmuz günü olayın suçlularını tespit etmek amacıyla mahalle muhtarlarını getirterek sorguya çekti. Şehir içine dağılan kızanlar ise 200 kadar Denizliliyi hükümet konağının karşısındaki evin bahçesine topladı ve tek tek gözden geçirerek yaralı kızanların “Bu da işe karışmıştı” dedikleri öldürüldü. Demirci Efe, kendince kurduğu bu mahkemede tam 60 Denizliliyi aynı şekilde infaz ettirdi; şimdi Cumhuriyet Parkı’nın bulunduğu alandan kan nehri aktı.

DEMİRCİ EFE SAKİNLEŞTİRİLDİ

Demirci Efe ve kızanların Denizli’de pek çok insanı öldürdüğü ve şehri ateşe vermek üzere hazırlıklar yaptığı sırada, o güne kadar şehri terk etmeyen pek çok Denizlili korkuya kapılarak şehri terk etmeye başladı. Yunan kuvvetlerinin yaklaştığı, şehrin işgal edileceği korkusu ve şehirdeki azınlıkların olumsuz tavırları zaten pek çok kişinin göç etmesine sebep oldu. Böyle bir dönemde Demirci Mehmet Efe’nin de Sökeli’nin öldürülmesini bahane göstererek Denizlililerden intikam almaya kalkışması halkın şehri boşaltmasına sebep oluyordu. Olayın bu boyutlara vardığını ve Denizlilerin zulme tabi tutulduğunu öğrenen Sarayköylü Şeyh Tahir Efendi Denizli’ye gelerek Demirci Mehmet Efe’yi hareketinden vazgeçirmek istedi. Efe şehri yakacağına dair yemin ettiğini söylemesi üzerine ise şehrin mezarlığının ateşe verilmesi gibi bir formül düşünüldü. Netice de gaz tenekeleri Büyük mezarlığa nakledilerek ağaçlar ateşe verildi .
Bazı kaynaklarda Demirci Efe’nin durumu Ankara’da bulunan Mustafa Kemal’e “İsyan çıktığı ve kendisinin duruma müdahale ettiği” şeklinde bildirdiğini yazıyor.

Kaynak: TARİH PORTALI 

 

Paylaşım :