Denizli Ayna Haber Logo
Denizli Muhteşem Bir Tarihe Sahiptir: Kayı Pazarı Camii

Denizli Muhteşem Bir Tarihe Sahiptir: Kayı Pazarı Camii

Pamukkale Üniversitesi Öğretim Görevlisi Doç. Dr. Devrim Alkaya Facebook’ta kurduğu “Denizli Muhteşem Bir Tarihe Sahiptir” sayfası ile Denizli’nin tarihini vatandaşlarla buluşturuyor. Alkaya’nın 36. durağı ise, Kayı Pazarı Camii oldu.

BU MİNARE 7 ASIRLIK
Çal ilçemize bağlı Sapçılar Köyü kayı pazarı mevkiinde  14.yüzyılda Kayı Türkmenleri tarafından kurulan Kayı Pazarı Camisinin minaresi 7 asırdır dimdik ayakta duruyor.

 Germiyanoğulları'nın hüküm sürdüğü 14.yüzyılda bölgeye gelen Kayı Türkmenleri, şimdiki minarenin olduğu yere Pazar yeri kurdu. Pazara gelenlerin ibadetlerini yapması için cami ve minare inşa edildi. Cami cumhuriyetin ilk yıllarında Çal ilçe merkezine taşındığı için yıkıldı. Ancak, minaresi ayakta kaldı.

 İzmir 2 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu, 1997 yılında minareyi koruma altına aldı. Çal-Bekilli karayolunun 6.kilometresinde yer alan Kayı Pazarı Camisi'nin minaresinin temelde kare planlı, silindirik gövdeye kadar moloz taş ve tuğla örgülü olduğu, şerefeye geçişin ise, kirpi saçak sistemiyle sağlanmıştir. Minarenin olduğu yerde 2004 yılında sondaj kazısı yapılarak cami kalıntılarına rastlandı. 

 Caminin ve Kayı Pazarı yapılarının Kuvay-ı Milliye Reisi ve dönemin İlçemiz Belediye Başkanı olan Necip Ağa tarafından İlçe merkezine taşınması için yıktırılmış. Ancak, minareye dokunulmamış. İyi ki minare yıkılmamış. Kayı pazarı minaresi, bölgede geçmiş tarihin en yakın tanığıdır. 7 asır dimdik ayakta duruyor. Bölgemizin de sembolleri arasında yer almaya devam ediyor. 

Bilgi notu:

Çal Kayı Pazarı Camii - Denizli

Meşhur Oğuz Boyu, Osmanlıların atalarının içinden çıktığı "Kayı" adını taşıyan bu pazar, Kütahya sancağının Şeyhlu kazasında bulunmakta idi. Muhtemelen XIII. yüzyılda Selçuklu-Bizans hududunu teşkil eden Menderes nehrinin geçit yerinde oluşmaya başlayan bu pazar, XIV. yüzyıldan sonra etkinleşmiş olmalıdır. XVI. yy tarihlerinde adı orta büyüklükteki bir pazar olarak geçmektedir. Günümüzde bu pazarın yeri, sadece minaresiyle belli olmaktadır. Kayı pazarı, XVII-XVIII yüzyıllarda gittikçe gelişmiş, pazar yerine yeni yapılar inşa edilmiş, bunlar için vakıflar tesis edilmiştir.

XIX. yy sonlarında ise, Kayı adı, kavram etkinliğini giderdiğinden olsa gerek, kaynaklara, mesela salnamelere Kayı pazarı adıyla geçecektir. Kayı pazarı, XX. yüzyılın ilk yarısında Çal ilçe merkezi olan Demirciköy'e taşınmıştır (1920?). Bununla birlikte pazartesileri kurulan pazarın adı, Kayı Pazarı diye anılmaya 1940'lara kadar devam etmiştir. B. Menderes üzerindeki bir köprü başının sağ-doğu kıyısındadır. Menderes'in sol tarafı ise Çal-toprak veya Çökelez dağ sıralarıdır. Bu özelliği ile Kayı Pazarı, Denizli vilayeti içindeki tarihî köprü başı pazarlarının dikkati çeken bir örneğidir. Pazarın kurulduğu yerinin coğrafyası, XI-XIII yüzyıllar arasındaki yörenin Türk fetihleri dönemine kadar gidebilecek özellikler içerebilmektedir. Çünkü kuzeydeki Uşak yöresi ile bağlantısı, ihtimal de olsa bazı hükümler çıkarmamıza imkan verecektir. Çünkü Uşak yöresi daha erken bir tarihte, XII. yüzyıl ikinci yarısında Türk hâkimiyetine geçmiş olmalıdır. Hatta erken Osmanlı döneminde dahi, Şeyhlü/Işıklı idari birimine bağlı olan geniş düzlük. Selçuklu hakimiyetine geçtiği sırada, ovanın batı kenarında, ve daha uzaklarda hala Bizans idaresindeki yöre ile ticari ilişkiler buradan tanzim edilmiş olmalıdır.

XVI. yüzyıldaki Osmanlı kayıtlarına göre Kütahya Sancağının Şeyhlü Kazası olan yöredeki belli başlı pazarlar. Şeyhlü/Işıklı, Kavak ve Kayı'dır Doğudan batıya uzanan bu pazarlardan son ikisi B. Menderes üzerindeki geçişleri sağlayan köprülerle de yakından ilişkilidir. Pazarın adının Kayı olması, bu yöredeki Türklerin çoğunluğu Kayı boyundan olmaları ile alakalı olabilir. Çünkü bu yöredeki boylar arasında Kayı'ların varlığı ve etkinliği Faruk Sümer'in araştırmalarından da öğrenilebilmektedir. Büyük ve kalabalık bir Kayı yoğunluğu muhakkak ki pazarın böyle bir adla anılmasında etkili olmuştur. Pazarın adı olan Kayı isminin ne kadar geriye gittiğine dair bilinenler sınırlıdır.

En erken olarak XV. yüzyılın ikinci yarısını bilebiliyoruz. Ancak bu pazarla ilgili olarak yörenin muhtemelen fetih tarihi olan XII yüzyıl sonlarından ve XIII yüzyıldan herhangi bir kayıt bulunmamaktadır. Bu zamana kadar çıkabilecek bir maddî kalıntıya da şimdilik rastlanmadı. Fakat pazarın bu tarihlerde, XIII. yüzyıl ikinci yarısında oluştuğunu, kuvvetli bir ihtimal olarak söyleyebiliriz.

Kaynak: Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Paylaşım :